GEZONDHEID & AANDACHT

Foto: pixabay

De Let’s Talk About Techwijzer is de basis om jezelf en je dierbaren zo goed mogelijk te beschermen tegen de gezondheids- en privacyrisico’s van het gebruik van technologie. Op deze pagina laten we zien wat er allemaal mogelijk is om je gezondheid te beschermen en waarom dit van belang is via:

  • Tips en tops en flyers (Engelstalig) met concrete uitleg hoe je technologie veilig kan gebruiken in je huis en hoe je een werk- en leerplek veilig, stralingsarm, kan inrichten.
  • Een korte toelichting op waarom het juist voor kinderen en scholen wijs is om radiofrequente (RF) straling te beperken.
  • Informatie van wetenschappers over de gevolgen van langdurig schermgebruik op de eigen gezondheid (bijziendheid stress, verslaving)
  • Kennis over hoe schermen en smartphones onze waarneming, vermogen tot aandacht en onze relaties beïnvloeden
  • Initiatieven die je op weg helpen om een betere balans tussen online en offline te creëren.

Wil je (ook) meer weten over privacy en wat de mogelijkheden zijn om de online veiligheid te verbeteren? Ga dan naar onze pagina Privacy.

 

Draadloze verbinding = radiofrequente straling

Alle draadloze apparaten (waaronder mobiele telefoons, DECT-telefoons, tablets, laptops, elk apparaat met Wi-Fi- of Bluetooth-mogelijkheid, enz.) maken gebruik van onzichtbare elektromagnetische straling om data te verzenden. Deze vorm van elektromagnetische velden wordt ook wel radiofrequente (RF) straling genoemd.

Hoe minder en slimmer het gebruik van digitale toepassingen en hoe groter de afstand tot de stralingsbron, hoe lager de stralingsbelasting.

 

Beeld: ehtrust.org

 

Alle draadloze apparaten van smartphones tot draadloze laptops tot babyfoons komen met waarschuwingen dat ze NIET veilig zijn om te gebruiken als ze direct op het lichaam worden gehouden. Dan overschrijdt de RF-straling de overheidslimieten. Heel belangrijk is dat als je een mobiele telefoon tegen je oor houdt of op het lichaam draagt, je de stralingslimieten tot 9 keer de Nederlandse limieten kan overschrijden (volgens rapporten van de Franse overheid na het testen van honderden mobiele telefoons). Een volledige lijst van RF-waarschuwingen bij modellen smartphones, tablets, laptops, draadloos speelgoed, wifispeakers en nog veel meer, is te vinden op de pagina Fine Print Warnings van Enviornmental Health Trust.

 

We Are Not SAM

Wees je ervan bewust dat de blootstellingslimieten voor mobiele telefoons zijn gebaseerd op testen met SAM, een dummy die door de telecommunicatie-industrie over de hele wereld wordt gebruikt om de opwarmingseffecten van draadloze straling van mobiele telefoons te testen. Tijdens de test wordt het plastic hoofd van de SAM gevuld met een vloeistof om te zien of het binnen een gesprek van 6 minuten één graad opwarmt. Zijn hoofd is gebaseerd op een volwassen mannelijke rekruut van 100 kg en 1,80 m lang. Slechts 3% van de bevolking past in het stereotype van SAM. Op de internationale campagnesite ‘We Are Not SAM’ vind je meer uitleg over de tekortkomingen van de testprocedures en onderbouwing van ons standpunt dat er heel veel bewijs ligt dat ruim onder de blootstellingslimieten RF-straling schadelijk is. We raden iedereen aan om zichzelf beter te beschermen en als het gaat om kinderen, zwangeren, ouderen en andere kwetsbare mensen extra maatregelen te treffen.

 

Tips en Tops

  1. Beperk het gebruik van draadloze technieken, dus gebruik ook de smartphone, pc, laptop, tablet, gamecomputer, toetsenbord, printer, luidsprekers, babyfoon, opladers e.d. zoveel als mogelijk met een kabel. Zorg dat de bluetoothfunctie altijd uit staat en draag geen smartwatches, fitbits, etc. Dit is gunstig qua gezondheid, privacy en duurzaamheid. Let bij aanschaf van apparatuur op de mogelijkheid om deze met ethernetkabel te gebruiken. Ook met met veel smartphones en tablets kan je ethernet gebruiken met een adapter. De verbinding is dan vele malen sneller en stabieler. Kijk op Plugable voor hubs, kabels en switches voor laptops, chromebooks, smartphones en tablets. Uitleg om iPhones, iPads en Android-devices te bekabelen is te vinden op emfanalysis.com
  2. Houd bij gebruik van draadloze verbinding altijd ruime afstand van de stralingsbronnen. Draag geen stralende apparaten op je lichaam en gebruik een hollow-of airtube-oortje bij het mobiel bellen of houd de telefoon op tenminste 2,5 cm afstand van het oor. Deze waarschuwing staat ook in de gebruiksaanwijzing.
  3. Zet de wififunctie van uw modem/router uit of zet de wifi alleen aan bij gebruik en beperk het zendvermogen. Er zit bij de meeste providers een uitknop op het modem zelf. Zorg er in ieder geval voor dat de wifi ’s nachts uit staat (eventueel met een tijdklok), aangezien ons lichaam dan herstelt. Er zijn ecorouters die alleen stralen bij gebruik van de draadloze verbinding.
  4. Gebruik geen draadloze DECT-huistelefoon, maar een bedrade verbinding of koop een stralingsarme variant (ecoDECT). Een DECT-telefoon veroorzaakt namelijk net als een wifimodem 24 uur per dag veel straling in huis.
  5. Zet de mobiele telefoon in de vliegtuigmodus indien deze tijdelijk niet gebruikt wordt of zet deze helemaal uit. Wel bereikbaar blijven met smartphone? Zet wififunctie en mobiel netwerk uit, de bel- en smsfunctie werkt dan nog en de straling is sterk gereduceerd.
  6. Communiceer bij voorkeur via tekstberichten en beperk het aantal apps. Mobiele telefoongesprekken en het draadloos delen van foto’s en video’s verhogen de stralingsblootstelling. Ook geldt: hoe meer apps, hoe meer straling. Maak alleen bekabeld gebruik van social media.
  7. Gebruik mobiele telefoon, tablet, laptop etc. alleen offline in metalen constructies zoals liften, auto’s, bussen, treinen en vliegtuigen. Deze constructies gedragen zich als een kooi van Faraday en versterken o.a. door de slechte ontvangst de straling.
  8. Met name kleine kinderen lopen extra gezondheidsrisico’s door straling. Vermijd ‘smart toys’ en draadloze apparaten voor baby’s, peuters en kinderen. Gebruik bedrade babymonitors in plaats van draadloze. Zet apparaten in vliegtuigmodus voor het geven aan een kind om spelletjes te spelen.
  9. Weiger of verwijder een slimme meter en zorg dat de communicatie tussen apparaten onderling (Internet of Things) via bedrade verbindingen gaat.
  10. Zorg dat straling van buren (zoals wifi en DECT-telefoon) en/of een zendmast niet in huis kan komen, te beginnen met de slaapplaats. Wifirouters/modems, DECT en zogenaamde smarttoepassingen veroorzaken 24 uur per dag veel straling in en om huis, omdat deze continue verbinding zoeken met en data verzenden naar andere apparaten.
  11. Ga ook slim om met bedrade elektrische toepassingen, want deze kunnen net als straling van draadloze technologie gezondheidsklachten veroorzaken.

 

 

Flyers

De Amerikaanse Environmental Health Trust heeft een pagina waarin stap voor stap wordt uitgelegd hoe je technologie veilig kan gebruiken in je huis. Ook heeft deze gezaghebbende organisatie de belangrijkste tips om draadloze toepassingen te beperken in deze flyer gezet:

 

 

Specifiek voor het inrichten van een veilige werk- of leerplek is de flyer ‘Set Up a Low EMF Computer Workstation. De inrichting van deze plek kan het verschil maken tussen fit en gezond blijven of futloos en ziek worden.

 

Straling beperken, waarom zou je?

Een groeiende en substantiële hoeveelheid gepubliceerd wetenschappelijk onderzoek brengt RF- straling van draadloze apparatuur in verband met ernstige gevolgen voor de gezondheid, zoals geheugen- en slaapproblemen, hoofdpijn, kanker en schade aan de ontwikkeling van de hersenen. Op onze pagina Wetenschap & Politiek kun je lezen tot welke inzichten de vele jaren van wetenschappelijk onderzoek en ervaringen van mensen hebben geleid. Groepen artsen zoals de American Academy of Pediatrics, de Vienna Medical Association en de Athens Medical Association behoren tot de vele internationale medische organisaties die aanbevelingen hebben gedaan aan het publiek om de blootstelling aan straling te beperken. Daarbij geven zij aan dat het noodzakelijk is om kinderen extra te beschermen. Naar aanleiding van de voorgenomen uitrol van 5G trokken velen van hen (opnieuw) aan de bel, zoals te lezen is in ons nieuwsbericht ‘5G; Artsen en gezondheidsprofessionals luiden de noodklok‘.

Wilt u weten welke gezondheidsklachten kunnen optreden als gevolg van straling? Op de site van stichting Elektrohypersensitiviteit (EHS) staat een uitgebreid overzicht van de klachten en aandoeningen.

 

Kinderen en scholen

Draadloze straling dringt dieper door in de hersenen van kinderen als gevolg van hun dunnere schedels en unieke fysiologie. De hersenen en het immuunsysteem van kinderen zijn nog in ontwikkeling en daarom zijn zij kwetsbaarder voor de effecten. Talrijke regeringen, zoals Frankrijk, Cyprus, Israël en Rusland verbieden en/of beperken draadloze communicatie in klaslokalen om de blootstelling van kinderen aan straling te beperken. Een goed en actueel overzicht met maatregelen die landen, staten en scholen wereldwijd treffen is te vinden in het blog ‘Mobiele telefoon verboden op school in Frankrijk. Ook iets voor Nederland?

De Raad van Europa heeft resolutie 1815 aangenomen waarin wordt aanbevolen de blootstelling van het publiek aan elektromagnetische velden te beperken:

Aanbeveling Raad van Europa voor kinderen in het algemeen, en in het bijzonder in scholen en klaslokalen: geef de voorkeur aan bekabelde internetverbindingen en reguleer het gebruik van mobiele telefoons door schoolkinderen in schoolgebouwen strikt.

 

Het Russische Nationale Comité voor bescherming tegen niet-ioniserende straling onderzocht in 2008 de korte en lange termijn effecten van het gebruik van mobiele telefoons door kinderen. In het bijzonder werd gekeken naar een mogelijke afname van de verstandelijke vermogens en cognitie, samen met een mogelijke toename van de vatbaarheid voor epileptische aanvallen, “verworven dementie” en degeneratie van cerebrale zenuwstructuren. Klinische studies toonden aan dat chronische blootstelling aan RF-straling kan leiden tot borderline psychosomatische stoornissen en ook bleek het immuunsysteem te reageren op RF-straling.

 

Toename ziektecijfers jongeren door gebruik mobiele technologie

Uit statistische gegevens gepubliceerd in 2009 en 2010 door ROSSTAT (het Russische CBS) en UNICEF blijkt dat er sinds 2000 een gestage groei is in de incidentie van kinderziekten die door RNCNIRP zijn geïdentificeerd als “mogelijke ziekten” als gevolg van mobiele telefoon gebruik. Bijzonder zorgwekkend is de stijging van het ziektecijfer onder jongeren van 15 tot 19 jaar (het is zeer waarschijnlijk dat de meesten van hen gedurende een lange periode mobiele telefoongebruikers zijn). In vergelijking met 2000 is het aantal centraal zenuwstelsel aandoeningen bij 15- tot 17-jarigen met 85% gestegen, is het aantal personen met epilepsie of epileptisch syndroom toegenomen met 36%, is het aantal gevallen van “mentale achterstand” met 11% gestegen, en is het aantal bloed- en vaatziekten en bloed- en immuunstoornissen met 82% toegenomen. In de groep kinderen jonger dan 14 jaar was er een groei van 64% in het aantal bloedziekten en immuunstoornissen, en 58% groei in zenuwaandoeningen. Het aantal patiënten van 15 tot 17 jaar die consulten en behandelingen ondergaat in verband met centraal zenuwstelsel-stoornissen is gegroeid met 72%.

In 2011 nemen de 36 experts van de commissie de resolutie Elektriciteit en Veiligheid aan. Daarin stellen zij dat medische statistieken en nationale en internationale onderzoeksresultaten aantonen dat er al aanwijzingen zijn voor schade die zeer waarschijnlijk aan het gebruik van mobiele telefoons kan worden toegeschreven. Het RNCNIRP roept overheden over de hele wereld op om preventieve maatregelen te nemen. Wirelessinfo.nl heeft een toelichting op en Nederlandse vertaling van de resolutie op de site staan.

Nadat in 2019 het gebruik van wifi en mobiele telefoons op school verboden werd vaardigde het Russische ministerie van Volksgezondheid in 2020 zelfs richtlijnen uit voor onderwijs op afstand. Deze verbieden ook wifi en smartphones voor afstandsonderwijs.

 

Schermtijd en de impact op gezondheid

Veilig gebruik van technologie bereik je niet door alleen de straling te beperken. Wat betreft de impact op gezondheid zijn er steeds meer signalen dat langdurig gebruik van schermen bijzonder negatief kan uitwerken. De vermaarde hersenonderzoeker Manfred Spitzer laat op basis van wetenschappelijk onderzoek zien hoe computergebruik ons digiziek maakt. Spitzer studeerde geneeskunde, psychologie en filosofie, was gasthoogleraar in Harvard en is de directeur van de psychiatrische universiteitskliniek in Ulm. Hoe slecht computergebruik is voor het geheugen weten we sinds zijn bestseller Digitale dementie (2013). In zijn boek Digiziek (2015) haalt hij wetenschappelijk onderzoek aan waaruit blijkt dat er nog veel meer gevolgen zijn:  stress, depressie, slapeloosheid en een verslechterde motoriek en conditie, verhoogde bloeddruk en diabetes type 2 behoren allemaal tot de risico’s.

Manfred Spitzer waarschuwt ons voor wat er kan gebeuren wanneer we de digitale media ons leven laten overheersen, maar laat ook zien hoe we onszelf kunnen beschermen. Naar aanleiding van het verschijnen van de Nederlandse vertaling van het boek Digiziek publiceerde Vrij Nederland in 2016 het artikel ‘Allemaal digiziek: de diagnose van Manfred Spitzer. In Digitale dementie verwijst hij naar 400 wetenschappelijke studies. In Digiziek zijn het er 700. Er is een overlap van zo’n 100 studies, dus beide boeken bij elkaar zijn gebaseerd op ongeveer 1.000 studies, die allemaal stuk voor stuk wijzen op schadelijke gevolgen van ons mediagebruik. Zo zegt hij:

Ook mainstream-gebruikers vertonen allang verslavingskenmerken, zoals ik uitvoerig laat zien. Wij mensen zijn informatiejunks, we willen constant gevoed worden. Alleen voeden sociale media ons met junkfood, die snel vult, maar enkel kortstondige voldoening geeft. Vergelijkbaar met snelle calorieën. Als je alle negatieve effecten bij elkaar optelt, is de schade gigantisch. Onze lichamen en onze inwendige bedrading zijn simpelweg niet geschikt voor het gedrag dat wij nu massaal vertonen. De berg bewijzen om dit te ondersteunen groeit elke dag. Wist u dat wij onszelf een epidemie van bijziendheid cadeau doen?’

 

In China erkennen ze dat het vele en langdurige gebruik van schermen een enorme wissel trekt op de gezondheid. Daar mogen jongeren sinds begin 2021 zonder schriftelijke toestemming van de ouders geen mobiele telefoons meer meenemen naar school. De autoriteiten zeggen dat ze het gezichtsvermogen van jongeren willen beschermen, hun concentratie willen verbeteren en internetverslaving willen voorkomen. Er waren al langer zorgen over de gevolgen van het internetgebruik voor de gezondheid van de Chinese jeugd. Zo is er een enorme toename van bijziendheid onder kinderen en zien de autoriteiten dat gameverslaving de geestelijke gezondheid schaadt. Daarom geldt voor kinderen onder de 18 jaar, een limiet van 90 minuten op een doordeweekse dag en in het weekend en op feestdagen mag er niet langer dan drie uur worden gegamed.

 

Nederlandse oogarts luidt noodklok

Thuiswerken, beeldbellen en onlinelessen, de hoeveelheid schermtijd is door de coronacrisis behoorlijk toegenomen bij zowel kinderen als volwassenen. Oogarts Caroline Klaver luidt de noodklok. Zoveel schermtijd kan namelijk leiden tot ernstige oogproblemen zoals slechtziendheid of zelfs blindheid.

Zo bericht RTL nieuws begin februari 2021. Oogarts Caroline Klaver is verbonden aan het Erasmus MC & Radboudumc en trok al eerder aan de bel. In dit college van de Universiteit van Nederland vertelt ze in 13 minuten hoe schermpjes de ogen aantasten en wat we er in deze moderne computertijd tegen kunnen doen:

 

Stress & verslaving

De Amerikaanse jeugdpsychiater Victoria L. Dunckley maakt zich sterk tegen het grenzeloze gebruik van schermen en gebruikt voor de gevolgen ervan de term Elektronisch Scherm Syndroom (ESS). De symptomen lijken volgens haar op die van stress. Zelfs een kort spelletje op een scherm veroorzaakt al zulke reacties. Het bloed stroomt naar de primitieve hersendelen, de frontaalkwab wordt uitgeschakeld. En dan gaat alles moeizaam: aanwijzingen opvolgen, je emoties beheersen, je aandacht bij iets houden, teleurstelling verwerken. In haar wetenschapsblogs beschrijft ze hoe schermtijd de lichaamsklok, de hersenchemie en de beloningspaden onder druk zet en ontregelt, en ook hoe tech-verslaving de frontale kwab van de hersenen kan beschadigen.

Andere wetenschappers die inzichtelijk maken welke nadelige effecten schermpjes op ons leven hebben en tips geven om onszelf en onze kinderen hiertegen te wapenen zijn:

  • Adam Alter, universitair hoofddocent marketing en psychologie aan New York University. In zijn boek Superverslavend (2017) behandelt hij het verslavende aspect van smartphones, apps en sociale media en mogelijke oplossingen. In dit interview in de New York Times lees je meer over zijn inzichten.
  • Alexander Markowetz, hoogleraar Informatica Universiteit van Bonn. In zijn boek Leven zonder smartphonestress (2015) beschrijft hij de botsing tussen technologie en een gezonde levensstijl:

Veel mensen denken dat de smartphone voor meer productiviteit en effectievere communicatie zorgt. Maar de smartphone belemmert dat juist. Wetenschappelijk onderzoek laat zien hoe de smartphone ons onderbewuste aanspreekt en voor onderbrekingen zorgt tijdens ons werk en in ons sociale leven.

Markowetz maakt ons niet alleen bewust van de gevolgen van onze digitale verslaving, maar leert ons vooral hoe we mínder gebruik kunnen maken van onze smartphone en méér van onze persoonlijke productiviteit. Hij adviseert: zet jezelf op een digitaal dieet!

 

Smartphones uit, werkelijkheid aan?

Wat gebeurt er als je offline gaat in een wereld die altijd online is? Als je je telefoon opzijlegt, wat komt er dan voor in de plaats? Heb je nog vrienden? Besta je überhaupt nog?

Dat zijn de vragen die filosoof en publicist en docent aan de Hans Schnitzler stelt en onderzoekt in zijn boek ‘Kleine filosofie van de digitale onthouding’. Het boek is gebaseerd op de ervaringen van een week digitale detox van de Bildung Academie, waar Schnitzler docent is. De Bildung Academie is een traject van een half jaar waar studenten worden bijgespijkerd in waar het aan de universiteit ontbreekt: “Zelfontplooiing, kritisch kijken naar hoe je je verhoudt tot de wereld om je heen.”

Vaste prik tijdens zijn lessenreeksen is een digitale detox: de studenten leveren hun iPhones, laptops en andere moderne machines in, om ze pas (al?) na een week weer terug te krijgen. In een interview met Brandpunt+ vertelt hij dat deze ervaringen blijkt dat mobieltjes slecht zijn voor onze geest en ons lichaam. Hij heeft het zelfs over ‘de crisis van het lijf’: kinderen ontwikkelen zich met behulp van aanraking, van lichamelijke nabijheid. Aanraken, voelen; dat is cruciaal. Doordat we nu steeds meer via schermen communiceren, verliezen we uit het oog dat ons lichaam belangrijk is voor hoe we de werkelijkheid ervaren. Schnitzler concludeert dat we ons door de digitalisering in brede zin op een andere manier verhouden tot onze medemens. Het lichaam krijgt daarbij een totaal nieuwe, ondergeschikte rol.

 

Aandachtseconomie

Wat het des te angstaanjagender maakt is dat de tech-industrie bezig is om ons vermogen tot aandacht te vernietigen. Zij verdienen goed geld aan jouw data, en willen daar dus logischerwijs steeds meer van hebben. Om dat te realiseren, moeten ze je vastlijmen aan je scherm, zodat je al klikkende steeds meer kleine prakjes informatie over jezelf prijsgeeft.

Op de vraag hoe we er iets aan kunnen doen antwoord Schnitzler:

Het is al bijna te laat. Er moet nú meer aandacht komen voor aandacht. We moeten de aandachtswoekeraars uit onze ervaringstempels verdrijven, stap voor stap. Ik zou zeggen: ze zorgen er voor dat je slechtere cijfers haalt, dus verban laptops uit collegezalen. Per direct. En iets groter gedacht: apps die met je data aan de haal gaan en je bewust afleiden, moeten een label krijgen.

 

Reclaiming Conversation

Schnitzler is niet de enige die zich zorgen maakt over ons grenzeloze gebruik van digitale technologie, en specifiek smartphones en het effect dat dit heeft op onze relaties en onze samenleving. Zo is er ook psychologe Sherry Turkle. Zij is verbonden aan het Massachusetts Institute of Technology (MIT) en onderzoekt al drie decennia de invloed van digitale technologie zoals computers, robots en smartphones op het gedrag van mensen. Voor haar boek Reclaiming conversation – The power of talk in a digital age sprak ze met kinderen, tieners, studenten, ouders, onderwijzers en managers over de vraag wat moderne digitale communicatiemiddelen doen met het klassieke oog-in-oog-gesprek. Hier een deel van de recensie van De leesclub van alles die dit baseerde op het interview met Turkle in het programma De kennis van nu.

Het belangrijkste punt dat Turkle in haar boek maakt, is dat we maar al te vaak de rijkheid van het oog-in-oog-gesprek vervangen door de controle via smartphone of e-mail. Digitale communicatie via tekst geeft mensen meer controle over wat en hoe ze dingen zeggen en ook over op welke berichten ze wel of niet reageren. Veel mensen vinden dat fijn.

 

Digitale communicatie gaat ten koste van empatisch vermogen

De Amerikaanse psychologe stelt daar echter tegenover dat het menselijk brein is geprogrammeerd voor oog-in-oog-gesprekken. Via die gesprekken leren kinderen empathie te ontwikkelen en lichaamstaal te interpreteren. Relaties tussen mensen zijn altijd rommelig, ambivalent en imperfect. Wanneer we ze oppoetsen met technologie, doen we ze geen recht aan. En wanneer we het oog-in-oog gesprek te vaak vervangen door digitale communicatie, dan gaat dat ten koste van ons empatisch vermogen, betoogt de psychologe.

Om het oog-in-oog-gesprek weer meer ruimte te geven, moeten we met elkaar afspraken maken wanneer we het gebruik van smartphones en tablets in gezelschap wel of niet toestaan. Turkle denkt dat het tij al aan het keren is. Ze refereert aan CEO’s die hun werknemers expliciet aansporen om onenigheden op de werkvloer oog-in-oog te bespreken in plaats van via e-mail, en om geen werk-e-mail na kantoortijd te checken. Net zoals we met vallen en opstaan regels hebben opgesteld om het verkeer veiliger te maken en ons eten gezonder, zo zullen we ook in onze omgang met digitale communicatiemiddelen een etiquette moeten ontwikkelen. Alleen gaat dat niet vanzelf. Daar is een tegenkracht voor nodig, en die probeert Turkle via haar boek te organiseren.

 

Smartphones en depressies

Ook businessgoeroe Simon Sinek benadrukt de nadelige gevolgen van ons vele smartphonegebruik en stelt naar aanleiding van alarmerende statistieken dat het hoog tijd is om grenzen te stellen. Hij betoogt dat smartphones onze relaties ruïneren en ziet een verband tussen smartphones en de enorme stijging van depressies, (zelf) moorden en accidentele sterfte door overdosis. Heeft hij een punt? Kijk en oordeel zelf!

Het was een indringen kort filmpje….binnen 2 weken nadat we het publiceerden verdween het van YouTube. Daarom nu deze versie van 3 minuten:

 

Digitaal wijs

Wil jij een betere balans tussen online en offline creëren en minder afhankelijk zijn van digitale media en apparaten? Er zijn inmiddels behoorlijk wat initiatieven die je hierbij op weg helpen. Lees bijvoorbeeld  ‘Hoe vind je balans? 5 detox-tips’ en neem een kijkje op de site Digiminderen. Jeugdpsychiater Victoria Dunckley reikt in haar blog 10 Ways to Protect the Brain from Daily Screen Time  methoden aan om de overprikkeling door beeldschermen effectief tegen te gaan. Zowel voor kinderen als volwassenen een aanrader.